موزه آستان قدس رضوي
موزه تاريخ مشهد با 1300 متر مربع
زير بنا در طبقه همگف قرار دارد و در برگيرنده 50 ويترين است در
اين موزه حدود 193 اثر تاريخي به نمايش درآمده است كه به دليلس
سوجود تاريخ، نام سازنده و محل ساخت اشيا بر روي آنها از اهميت
خاصي يافتهاند. بيشتر آثار ارايه شده در اين موزه توسط زائران و
مشتاقان حضرت علي بن موسي الرضا (ع) به آستان مقدسش اهدا شده است.
موزه تاريخ مشهد در واقع محلي است براي جمعآوري حفظ و عرضه اشيا و
ابزار تاريخي و فرهنگي هنري و عكسهاي قديمي مربوط به مشهد وبارگاه
ملكوتي حضرت رضا (ع) . به طور كلي اشياي به نمايش در آمده در اين
موزه را ميتوان به دو گروه تقسيم كرد:
السف : اشيا و ابزاري كسه در حرم مطهر جنبه كارسبيدي داشت مانند:
آفتابه، لگن، گلگير شمع، قفلها، وسايل روشنايي و ...
ب : مجموعه شاياي مربوط به ساختمان و بناي حرم مانند:
درها، پنجرهها، محرابها،
كاشيها.ضريح قديمي و ...
البته بسياري از اشياي متفرقه ديگر نيز در اين موزه وجود دارد مانند: پردههاي سوزني، سنگاب، صندوقهاي قرآن،منبر خاتم كاري و ... از مهمترين اين اشيا ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
قديميترين سنگ قبر منسوب به حضرت رضا (ع) مربوط به سال 516 ق كه به خط كوفي و بر روي سنگ صابوني به وسيله (عبدا... بن احمد قره) با نهايت ظرافت حجازي شده است.
بنگاب ساخته شده از سنگ يك پارچه سياه به ارتفاه 120 و قطر 123 سانتيمتر به نام سلطان محمد خوارزمشاه و وزيرش خواجه نظام الملك كه در سا ل598ق كه سازنده آن محمد بن طاهر كاشاني از مشهورترين هنرمندان قرن هفتم هجري قمري است. ضريح فولادي مرقد حضرت رضا (ع) كه در اوايل دوره قساسجاري ساخته و در زمان فتحعلي شاه طلا و نقره كاري شده است اين ضريح تا سال 1338 ش نصب بوده و در اين سال تعويض شد.
قفل فولادي زركوب داراي ب11 مگس اين قفلهاي رمزي و بدن كليد است و براي باز كردن آن به سجاي كليد از يازده مگس فلزي كه در قسمتهاي مختلف آن تعبيه شده استفاده ميگردد و يكي از نمونههاي عالي صنعت قفل سازي در دوره صفويه است نام سازنده اين قف كوچك است در وصف اين قف درون چهار ترنج آن چنين زركوب شده است اين قفل سكه صنعتش فنر در پيچ است براين صنعت هزار صنعت هيچ است هر كسن كه بديد بگفت پس آن كه به سدر چشسون زلف نگار پيچاندر پيچ است.
محراب بالاي سرمبارك كاشي زرين قام، قدمت قرن هفتم ق
اطلس نوشته دار پرده با امضاي محمد حسين و تاريخ 1202 ق
ساختمان اين موزه طي سالهاي 62-160 احداث شد و در 22 بهمن 1364 در دو طبق، به مساحت 400 متر مربع فضاي نمايشي گشايش يافته است. بخش نفايس و هداياي مقام معظم رهبري .
طبقه همكف از سال 1373 به محل نمايش هداياي مقام معظم رهبري اختصاص يافته است در اين بموزعه ب150 شي در چند گروه به نمايش گذاشته شده است.
آثار هنري كه عبارنتد از تابلوهاي خطا سو تذهيب، نقاشي، فرش، تراش روي شيشه، معرق روي چوب، معرق صدف، سوزن دوزي، قلمزني روي مس، قاب حجمي تمثال امام ره روي سنگ و قاليها
انواع ظروف چيني، كريستال و نقره
كتب و نسخ خطي
ماكتها
بخش قرآن : اهميت اين بخش بيشتر به دليل وجود قرآنهاي نفيس و با ارزش منسوب به خط ائمه اطهار از جمله امام علي (ع)، امام سجاد (ع)، امام رضا (ع)، بر روي پوست و به خط كوفي اوليه است.
آثار اين موزه مربوط به قرون اوليه اسلامي از قرن سوم تا قرن چهارم هجري است
در اين موزه مجموعا 81 قسرآن خطي و چاپي، 14 مرقع و 10 جلد لاكي روغني وجود دارد، قرآن ها با خطوط زيباي ثلث، نسخ، رقاع و موزه ... مزين به هدر تذهيب و ترصيع به نمايش درآمبده است.
مهمترين آثار بخش قرآن
تعداد 8 برگ از بزرگترين قرآن مجموعه با خط محقق منسوب به ياسنقر ميرزا پس شاهرخ تيموري مربوط به قرن نهم هجري
قديمي ترين قرآن وقفي موجود رد گنجينه كه رد سال 393 ق توسط محمد بن كثير وزير و صاحب ديوان سلطان مسعود غزنوي وقف آستان قدس گرديده است.
قرآنهايي به خط عربي و ترجمع فارس (نسخ)
يك نسخه جالب و قال تامل كه از بدايع هنر كتاب اسلامي مصوب ميشود قرآن يازده سطري است كه هر صفحه آن يازده سطر و حرف اول سطح يازدهم، حرف اول سطر دوم با حرف ساول سطر دهم و به همين ترتيب تا حرسف اول سطر و حرف ساول سطر وسط كه با حرف اول سطر وسط صفحه مقابل مشابه يكديگرند کل قرآن به همين شكل نوشته شده است. دو قرآن به خط ياقتت مستعصمي بر جستهترين خطاط قرن هفتم (دوره ايخانيان مغول)
برگي از قرآن مربوط به قرن چهارم هجري مشهور به خط پيرآمند.
قرآن بابري مربوط به نيمه دوم قرن دهم دوره صفويه قرآني است با خط اختراعي ظهير الدني محمد بن بابر بنيانگزار سلسله مغولي در هندوستان كل قرآن به همين شكل نوشته شده است. دو قرآن به خط استاد عبدالقادر حسيني شيرازي از خوشنويسان قرن 10 هجري كه يكي از آنها توسط سلطان ابراهيم قطبشاه .
موزه نقاشي در طبقه اول ساختمان مركزي واقع شده است اين موزه 450
متر مربع زيربنا دارد و در برگيرنده تابلوهاي
نقاشي در 10 ويترين است اين تابلوها اثر
هنرمندان برجسته
ايراني و اروپايي است مهمترين اين آثار عبارتند از :
تمثال حضرت علي (ع) اشرف والي
جلگه صفيآباد، اثر كمال الملك 1292 ق
پل رودخانه تجن، اثر كمال الملك 1292 ق
منظره يك روستا در مازندارن، اثر كمال الملك 1292ق
سيد، اثر عباس كاتوزيان. 1354ق
پنجمين روز آفرينش، اثر محمود فرشچيان 1252ق
يتيم نوازي حضرت علي (ع) پناه اثر محمود فرشچيان بيست و يكم رمضان المبارك 1297ق
نيايش اثر محمود فرشچيان 1376ش
يابرت اثر محمود فرشچيان 1372ش
خمسه آل طيبه قرن قرن 12 ق
معراج، اثر محمد زمان دوره زنديه
ضامن آهو، اثر يساده 1330 ش
قاليچه حضرت سليمان اثر نوربرت استيفيك 1968 م
منظره يك خانه روستايي، اثر كوزيموپرلوانو
منظره شهر و نيز اثر ويليام چيمز 1771-1761م
موزه نجوم و ساعت با وسعه حدود 450 متر مبرع داراي 10 ويترين است
كه 7 ويترين آن به بخش نجوم و 3 ويترين آن به بخش ساعتاختصاص يافته است بيشتر اشياي اين موزه اوقفيات دكتر سيدجلال ايدين
تهراني است و تعداد اندكي از آن از داخل خزانه به اين بخش منتقل
شده است اين موزه تخصصي و براي آشنايي بيشتر با وسايل نجومي و
كاربرد آنها تشكيل شده است
باز اشياي مهم بخش نجوم مي توان به اين اشيا اشاره كرد:
بزرگترين اسطرلاب ايران ساخت دكتر نبثي در بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي اسطرلاپ برنجي، سازنده و كاتب: عبدالائمه به تاريخ 1133 و داراي كتيبه صاحب اين محمد صالح 1131 انواع كرههاي نجومي و جغرافيانواع تلسكوب شكستي و انعكاسي انواع تئودوليت و سكستانت نصف النهار جهاني ساخت كشور فرانسه 1274 قبخش ساعت اين مجموعه دربرگيرنده سه ويترين حاوي انواع مساعدتهاي آفتاي، آفتابي باب توپ خورشيدي پاندولي و كوكي است.
ساختمان اين موزه با زيرسبناي 970 متر مرسبع در تاريخ 18 تيرماه 1377 در دو طبقه گشايش يافت در اين موزه 35 تخته قالي شامل قاليهاي نفيس با ابعاد بزرگ و قاليهاي پردهاي و قاليچه وجود دارد در طبقه همكف قاليهاي استادان و هنرمندان چيره دستي همچون عمواوغلي و محمد شاكر و ارجمند كرماني به نمايش درآمده است از شش قالي پردهاي موزه دوتاي آن كار استاد محمد شاكر و دو رو با طرح صحرايي افشان شاه عباسي است. قديميترين فرش در اين قسكت قالي با طرح محرباي تمام ابريشم مربوط به قرن 14 هجري كار محمد امين كرماني است. از جمله قاليهاي نفيس ديگر ميتوان به نقشههاي درخت طوبي، شكارگاه و دوازده برج اشاره كرد در طبقه دوم اين موزه از مهمترين و نفيس ترين قاليهاي به نمايش درآمده ميتوان به قاليشاه عباسي با قدمت حدود پانصد سال اشاره كرد اين قالي بافت هند و جنس آن پشمينه كرك است برنگ قرمز آن از حشرهاي به نام قرمزدانه تهيه شده و طرح آن شمبك سه بعدي است اين نوع فرش در زمان جهانگير يا شاه جهان از سلاطين سلسله مغول و در كارگاه وابسته به دربار بافته ميشده است. از ديگر نفايس اين موزه ميتوان به قالي هفت شهر عشق كه طراح آن استاد فرشچيان و جعفر شبستان و بافنده آن عفت بالامجال و توسط حاج مهدي صفدرزاده حقيقي به اين مجموعه اهدا شده است نام برد .
قالي نقش برجسته تمام ابريشم با طرح گلذاني مربوط به قرن 14 هجري و همچنين قاليچه تصويري و پردهاي تمام ابريش اهدايي آسقاي نوبري به نمايش درآمده است. علاوه بر قاليها تعداد هشت پرده سوزن دوزي در موزه وجود دارد كه يكي پرده مخمل گلابتسون و ابريشم زمينه مشكي در زمان فتحعلي شاه قاجار با طرح محرابي، اشعار و حاشيه آن با خط نستعليق در مدح اما رضا (ع) و فتحعلي شاه است و ديگري پرده قلاب دوزي و گلابتون ابريشمي با طرح، محراب و زمينه سدري واقف فتحعلي شاه قاجار و اثر استاد محمد اوزين ميباشد.
در موزه سلاح 76 شئي در چهار ويترين به نمايش درامده است اشياي اين موزه شامل دو بخش سلاحهاي سرد (كمان، خنجر، گرز، شمشير، تبرزين، نيزه و ...) و سلاحهاي گرم (اواع تفنگهاي تك لول و دولول و سرپر، تپانچههاي سرپر،انواع باروت دان، تفنگ چهار لول) است.
اشياي مهم اين موزه عببارتند از :
تفنگ سرپر با دسته خاتم كاري شده و كتيبه سركار ميررستم خان تالپر پيراهن رزم مكتوب به آيات طلسمات قرن 10 ق كمان چوبي لاكي روغني داراي كتيبه وقف حضرت صاحب الزمبان (عج) سنه 1018 و 114ق. تفنگ سرپر با نقوش قلم زده داراي كتيبه عمل عباس ساخت ايران طول 143 سانتيمتر، عصاي نيزه دار با دسته پشم و كتيبه زركوب وقسف جناب عليبنموسيالرضا (ع) 1258ق. ساعد بند فولادي با كتيبه زركوب آيه الكرسي سدر حاشيه و عمل استاد حسن سنه 1217ق. داراي نقوش اسليمي زركوب، عصاي نيزه دار چوبي با نقوش گياهي و انساني و كتيبه 1330 ق.
موزه ظروف در طبقه دوم موزه مركزي صحن امام خميني (ره) واقع در حرم مطهر حضرت رضا (ع) قرار دارد و داراي وسعتي حدود 457 متر مربع است.
اين موزه داراي 182 اثر از دورهاي مختلف تاريخي است كسه رد 10 ويترين به نمايش درآمده است. بخشهاي مختلف اين موزه ظروف چيني آبي سفيد (آبي محمدي) ساخت چين و مربوط به سلسلبه مينگ (1644-1368م)ظروف چيني سلادن :ساخت كشور چين مربوط به قرن هشتم و نهم هجري قمري.
ظروف چيني سفيد با نقوش لاجرودي دوره قاجاريه
ظروف بلور بتراش دار قرمز دوره قاجاريه
ظروف بلور تراش آبي و ظروف سه پوست دوره قاجاريه
ظروف با رفتن : ساخت كشور فرنسه دوره قاجاريه
انواع كوزه قليان و سرقليان : (بلور نقره، بارفتن و چيني) دوره قاجاريهمجموع دوستكامي (مسي) دوره قاجاريه
موزه صدف و حلزون در طبقه اول صحسن
امام خميني (ره) واقعه در حرم مطهر حضرت رضا 0ع) قرار دارد و داراي
وسعتي حدود متر مربع، 12 ويترين و 686 اثر
است. اشياي اين موزه
بخشي از صدفها و حلزونهاي دريايي است كه توسط محمد سعيد
فواد وهبه اهل كشور سوريه جمعآوري و به استان قدس
رضوي اهدا شده است.نمونههاي
موجود در موزه شامل : حلزونها ملون جناس، ميترا مانند، شيپوري،
گردش درا، چيني مانند : خاردار، چين
خورده، گزار، سيده، كلاه خود مانند
پلكاني، عنكبوتي، پايرسران و ...صدفها
دو كفهايها:دو كفه اي غول پيكر، تريد اكتاجيگاس، دو كفهايهاي
قلبي شكل، شانه مانند: او بسترهاي خاردارونوس،
غلاف مانند و ........خارپوستان
: ستاره دريايي، توتياي دريايي، بيسكويت
دريايي و ... بعضي از اين نمونهها در نوع خود كم ظيرند :حلزون
ملون جناس (سيرنيكي آروانوس) كه با ارتفاع
60،
سانتيمتر بزرگتين حلزون دنيا است از اين نمونههاي كم نظري است
همچنين آرگاناتاروزا، آرگوناتاهياس، تيبيافوسوسولواولوا و حلزون
هاي سوسك مانند، اين موزه ماهي موميايي شدهاي به نام شيطان دريا
وجود دارد كه حدود 30
سال پيش از كشور فرانسه خريداري و به
موزه اهدا شده است.
يكي از گنجينههاي نفيس آستان قدس رضوي مجموعه سكهها و مدالهاي آن است. در حال حاضر به تناسب گنجايش ويترينهاي اين موزه فقط 407 عذد سكه و مدال كه از طرف افراد مختلف به آستان قدس رضوي اهد شده در اين موزه به نمايش درآمده است. مهمترين سكهها عبارتند از :سكههاي ولايتعهدي حضرت رضا (ع) سكههاي فليپ پدر اسكندرمقدوني،سكههاياسكندر،سلوكيان،اشكانيان،ساسانيان، امويان، عباسيان، سلجوقيان، آل و بويه وصفويان.
مجموع مدالها در برگيرنده 99 مدال است كه در 5 ويترين به نمايش گذاشته شدهاند. مهمترين مدالها عبارتند از :مجموعهمدالهاي جهان پلوان تختي، مدالهاي ورزشكاران جانباز استان فارس، مدالهاي تقديمي جبار فعلي قسهرمان بوكس ومدالهاي اميرتوكليان عضو تيم ملي كشتي، مدالهاي دكتر علي شرقي به مناسبت مسابقات بينالمللي تمبر، مدالها و تقدينامههاي شادروان رضا صادقي در رشتههاي رياضي و كامپوتر.
